|
|
Tüm rehberler
Due DiligenceDoğrulama

Diploma, Referans ve İş Geçmişi Nasıl Doğrulanır? Özgeçmiş Doğrulama Rehberi

OSINT TR8 dk okuma

Özgeçmiş doğrulamanın temel kuralı basittir: belgeyi adayın gönderdiği kopyadan değil, kaynağından kontrol edin. Bu rehberde diploma, sertifika, iş geçmişi ve referansların nasıl doğrulanacağını, sık görülen sahtecilik işaretlerini ve aynı yöntemin şirket ve yatırım kararlarında nasıl kullanıldığını anlatıyoruz.

Doğrulamaya başlamadan önce adayı bilgilendirin ve yalnızca pozisyonla ilgili beyanları kontrol edin. Yasal çerçeve için <a href="/rehber/background-check-nedir">background check rehberimize</a> bakın.

1. Diploma ve eğitim

  • Türkiye’deki diplomalar: Aday, e-Devlet’ten barkodlu “Yükseköğretim Mezun Belgesi” alabilir. Barkodlu belgeler e-Devlet’in belge doğrulama hizmetinden kontrol edilir; böylece size gönderilen PDF’in değiştirilmediğinden emin olursunuz.
  • Yurt dışı diplomalar: Okulun öğrenci işleri biriminden doğrulama isteyin. İletişim bilgisini okulun resmî sitesinden kendiniz bulun.
  • Bölüm o yıllarda var mıydı? Yahoo vakasında soru tam olarak buydu: okul, söylenen bölümde o yıl diploma veriyor muydu? Okulun eski katalogları ve web arşivi bu soruyu yanıtlayabilir.
  • Diploma değirmenleri: Para karşılığı “diploma” veren kurumlar vardır. Okulun gerçekten akredite olup olmadığına, ülkesinin resmî listelerinden bakın; adı ünlü bir üniversiteye çok benzeyen kurumlara dikkat edin.

2. Sertifika ve mesleki lisanslar

  • Birçok sertifika veren kurumun herkese açık bir doğrulama sayfası vardır: sertifika numarası ya da kişinin adıyla sorgulanır. Dijital rozet platformları da doğrulanabilir bağlantılar verir.
  • Meslek odaları ve düzenleyici kurumlar, lisanslı üyelerini sorgulama hizmeti sunabilir.
  • Sertifikanın tarihine bakın: sınav, adayın beyan ettiği tarihte gerçekten yapılıyor muydu, sertifika hâlâ geçerli mi?

3. İş geçmişi

  • Resmî döküm: Türkiye’de aday, e-Devlet’ten barkodlu SGK hizmet dökümünü alıp paylaşabilir; işyerleri ve tarihler bu dökümde görünür. Bu belgeyi adaydan isteyin, kendiniz sorgulayamazsınız.
  • Şirket gerçekten var mı? Türkiye’de Ticaret Sicil Gazetesi ve MERSİS, yurt dışında ülkelerin şirket sicilleri ve OpenCorporates gibi derleyiciler kullanılır. Şirket, adayın orada çalıştığını söylediği tarihte kurulmuş muydu?
  • Şirketin geçmişi: Alan adının ne zaman alındığı ve web sitesinin eski hâlleri, “10 yıllık şirket” iddiasını doğrular ya da çürütür.
  • Unvan ve rol: Şirketin eski “ekibimiz” sayfaları, basın bültenleri, konferans programları ve yayınlar adayın rolünü doğrulayabilir.
  • Çakışan tarihler: Aynı dönemde birden fazla tam zamanlı iş beyan ediliyorsa ya da kamuya açık profillerde beyan edilmemiş eşzamanlı işler görünüyorsa adaya sorun. 2025’te birkaç girişimin aynı mühendisi aynı anda tam zamanlı çalıştırdığı, kurucuların birbirleriyle konuşmasıyla ortaya çıkmıştı.

4. Referanslar

  • Numarayı kendiniz bulun: Referansın telefonunu adayın verdiği listeden değil, şirketin resmî santralinden ya da web sitesinden bulun ve o kişiye santral üzerinden ulaşın.
  • Kişi gerçekten orada mı? Referansın şirketteki varlığını şirketin kendi kanallarıyla doğrulayın.
  • Sahte referans işaretleri: Ücretsiz e-posta adresleri, şirket adıyla uyuşmayan alan adları, yeni açılmış profiller, her soruya aşırı övgüyle verilen genel cevaplar.
  • Doğru soruyu sorun: “İyi biri miydi?” yerine “Hangi tarihlerde, hangi unvanla çalıştı, hangi projede sizinle birlikteydi?”

5. Kimlik ve fotoğraf

Uzaktan işe alımda kimlik sahteciliği artık gerçek bir risk. KnowBe4 vakasında aday, çalıntı bir kimlik ve yapay zekâyla değiştirilmiş bir hazır fotoğraf kullanmıştı. Görüşmeleri canlı ve kamera açık yapın; adayın bilgisiyle profil fotoğrafının hazır bir görsel olup olmadığını tersine görsel aramayla kontrol etmek, sahte kimlikleri yakalamanın basit bir yoludur. Yöntem için tersine görsel arama rehberimize bakın.

Aynı yöntem: şirket beyanları ve yatırımlar

Beyanı bağımsız kaynaktan doğrulama ilkesi yalnızca işe alımda değil, şirket satın alma, yatırım ve tedarikçi seçiminde de geçerlidir:

  • Frank ve JP Morgan: JP Morgan, 2021’de satın aldığı Frank adlı girişimin 4,25 milyon kullanıcısı olduğu beyanına güvendi; gerçek sayı 300 bin civarındaydı ve kurucunun sahte bir müşteri listesi ürettirdiği ortaya çıktı. Bankanın bu kullanıcılara gönderdiği e-postaların ulaşma ve açılma oranlarının çok düşük çıkması şüpheyi doğurdu. Kurucu 2025’te hapis cezası aldı. Ders: kullanıcı sayısı gibi metrikleri örnekleme yaparak bağımsız olarak test edin.
  • Theranos: Şirket, kan testi cihazının bağımsız bir bilimsel doğrulaması olmadan milyarlarca dolar yatırım topladı. Gerçek, bir gazetecinin eski çalışanlarla görüşmesi ve düzenleyici kayıtları incelemesiyle ortaya çıktı. Ders: iddialı bir teknolojinin bağımsız denetimini isteyin.
  • Wistron, 2020: Apple’ın tedarikçisi Wistron’un Hindistan’daki fabrikasında ödenmeyen ücretler ve çalışma saati ihlalleri işçi ayaklanmasına yol açtı; Apple’ın denetimi tedarikçi kurallarının ihlal edildiğini tespit etti ve şirketi gözetim altına aldı. Ders: tedarikçi due diligence’ı yalnızca finansal kayıtları değil, çalışma koşullarını da kapsamalı.
İpucu: Her bulguyu kaynağı, tarihi ve ekran görüntüsüyle kaydedin. Raporun nasıl kurulacağı için <a href="/rehber/osint-raporu-yazma">OSINT raporu yazma rehberimize</a> bakın.

Kaynaklar: WBUR (Yahoo) · KnowBe4 · Fortune (Frank) · Deccan Herald (Wistron)

Öğrendiklerini dene
Gerçek fotoğraflarla hazırlanmış OSINT görevlerini çöz, liderlik tablosunda yüksel.
Görevlere git

Bu konuyu görevde dene

Sık sorulan sorular

Diploma nasıl doğrulanır?

Doğrudan okulun kendisinden ya da resmi doğrulama sisteminden teyit alın. Adayın verdiği belgeye veya iletişim bilgisine tek başına güvenmeyin.

Referansları ararken nelere dikkat etmeliyim?

İletişim bilgisini adayın verdiği listeden değil, şirketin resmi sitesinden veya santralinden bulun. Sahte referanslar genellikle adayın verdiği numaradan cevap verir.

İş geçmişi açık kaynaklardan nasıl kontrol edilir?

Şirketin gerçekten var olup olmadığına, o tarihlerde faaliyette olup olmadığına ve adayın unvanının şirketin yapısıyla uyumlu olup olmadığına bakın.

Diğer rehberler

Due DiligenceFININT

Gerçek Sahip (UBO) Nasıl Bulunur? Paravan Şirketler ve Yaptırım Taraması

Bir şirketin arkasında gerçekte kimin olduğunu bulmak: sahiplik zinciri, vekil hissedarlar, paravan yapının işaretleri, isimlerin farklı yazılışları ve yaptırım listelerinde doğru tarama.

8 dk okuma18 Kasım 2026
Due DiligenceFININT

Şirket Sicili Nasıl Araştırılır? Ticaret Sicil Gazetesi, MERSİS ve Yabancı Siciller

Bir şirketin kuruluş tarihini, ortaklarını, yöneticilerini ve adres geçmişini resmi kayıtlardan bulmak: Ticaret Sicil Gazetesi, MERSİS, e-Devlet, Companies House ve OpenCorporates.

7 dk okuma18 Kasım 2026
GEOINTDoğrulama

Gölgeden Saat ve Tarih Bulma: SunCalc ile Kronolokasyon Rehberi

Bir fotoğrafın hangi saatte ve hangi mevsimde çekildiğini gölgelerden bulmak: güneşin yönü ve yüksekliği, gölge boyu hesabı, SunCalc kullanımı ve sık yapılan hatalar.

7 dk okuma18 Kasım 2026
Due DiligenceWeb

Alan Adı ve Web Sitesi Araştırması: WHOIS, DNS ve Sertifika Kayıtları

Bir web sitesinin ne zaman kurulduğunu, kime ait olabileceğini ve hangi sitelerle bağlantılı olduğunu bulmak: WHOIS ve RDAP, geçmiş kayıtlar, DNS, SSL sertifikaları, ters IP ve ortak izleme kodları.

7 dk okuma18 Kasım 2026
Due Diligenceİşe Alım

Background Check Nedir? İşe Alım Öncesi Araştırma ve KVKK Sınırları

Background check (işe alım öncesi araştırma) nedir, neyi kontrol eder, nerede durmalıdır? Gerçek vakalar, KVKK ve ayrımcılık yasağı çerçevesinde adım adım süreç ve uzaktan çalışmada kimlik doğrulama.

8 dk okuma16 Kasım 2026
AramaBaşlangıç

Google Dorking: Gelişmiş Arama Operatörleriyle OSINT

site:, filetype:, intitle:, tırnak ve tarih operatörleriyle arama motorlarından çok daha fazlasını çıkarın. Belge, şirket, kullanıcı adı, konum ve denizcilik için hazır dork kütüphanesi.

9 dk okuma14 Kasım 2026
ArşivDoğrulama

Silinen İçeriği Bulmak: Wayback Machine ve Web Arşivleri Rehberi

Silinmiş ya da değiştirilmiş web sayfalarının eski hâllerini bulmak: Wayback Machine, archive.today ve ulusal arşivler. Bir sitenin geçmişini okumak, arşivleme ve sınırlar.

6 dk okuma14 Kasım 2026
RaporlamaBaşlangıç

OSINT Raporu Nasıl Yazılır? Bulgu, Kanıt ve Güven Seviyesi

Açık kaynak araştırmasının sonucunu okunur ve doğrulanabilir bir rapora dönüştürmek: rapor yapısı, kanıt kaydı, arşivleme, güven seviyesi dili ve CTF write-up’ı yazma ipuçları.

6 dk okuma14 Kasım 2026
DenizcilikGEOINT

Gemi Takibi ile OSINT: IMO, MMSI, AIS ve Gölge Filo Rehberi

Açık kaynaklarla gemi takibi: IMO ve MMSI farkı, AIS verisi ve sınırları, gemi kimliğini doğrulama, uydu görüntüsünde gemi ölçme, gölge filo ve yaptırım veri tabanları.

6 dk okuma13 Kasım 2026
Due DiligenceFININT

Due Diligence Nedir? OSINT ile Şirket ve Aday Doğrulama Rehberi

Due diligence nedir, ne zaman yapılır? Açık kaynaklarla tedarikçi ve şirket doğrulama, kırmızı bayraklar ve KVKK’ya uygun işe alım öncesi aday taraması için adım adım rehber.

6 dk okuma13 Kasım 2026
OSINTBaşlangıç

OSINT Nedir? Açık Kaynak İstihbaratına Başlangıç Rehberi

OSINT (açık kaynak istihbaratı) nedir, nerelerde kullanılır, nasıl öğrenilir? İstihbarat döngüsü, temel beceriler, etik ve hukuki sınırlar ile başlangıç için yol haritası.

4 dk okuma12 Kasım 2026
GEOINTGeolocation

Fotoğraftan Konum Bulma (Geolocation): Adım Adım Rehber

Bir fotoğrafın nerede çekildiğini bulmanın yöntemi: meta veri kontrolü, görseldeki ipuçlarını okuma, tersine görsel arama, harita ve sokak görünümüyle daraltma ve doğrulama.

4 dk okuma12 Kasım 2026
Görsel AnalizIMINT

Tersine Görsel Arama Rehberi: Google Lens, Yandex, Bing ve TinEye

Tersine görsel arama nedir, ne işe yarar? Google Lens, Yandex Görseller, Bing Visual Search ve TinEye’nin güçlü yanları ve daha iyi sonuç almak için pratik ipuçları.

3 dk okuma12 Kasım 2026
Görsel AnalizKişisel Güvenlik

Fotoğraf Meta Verisi (EXIF) Nedir? Nasıl Görülür ve Nasıl Silinir?

Fotoğraflarınızda gizlenen EXIF meta verisi nedir, hangi bilgileri (konum, tarih, cihaz) taşır? Telefon ve bilgisayarda nasıl görülür, paylaşmadan önce nasıl silinir ve OSINT’te nasıl kullanılır?

3 dk okuma12 Kasım 2026
SOCMINT

Kullanıcı Adından İz Sürmek: SOCMINT’e Giriş Rehberi

Tek bir kullanıcı adından başlayarak açık kaynaklarda araştırma yapmanın yöntemi: kullanıcı adı taraması, eşleşmeleri doğrulama, pivot teknikleri, arşivler ve etik sınırlar.

3 dk okuma12 Kasım 2026
GEOINTUydu

Uydu Görüntüsü Nasıl Okunur? Ücretsiz Uydu Kaynakları Rehberi

Ücretsiz uydu görüntüsü kaynakları (Sentinel, Landsat, NASA Worldview, Google Earth) ve uydu görüntüsü okumanın temelleri: çözünürlük, tarih, gölgeler, sahte renk ve değişim tespiti.

3 dk okuma12 Kasım 2026
DoğrulamaGörsel Analiz

Sahte Haber ve Görsel Doğrulama: 5 Adımda Kontrol Rehberi

Sosyal medyada gördüğünüz bir fotoğraf veya videonun gerçek olup olmadığını 5 adımda kontrol edin: kaynak, ilk yayın, konum, zaman ve bağlam. Yapay zekâ ile üretilmiş görseller için ipuçları.

3 dk okuma12 Kasım 2026