|
|
Tüm rehberler
Due Diligenceİşe Alım

Background Check Nedir? İşe Alım Öncesi Araştırma ve KVKK Sınırları

OSINT TR8 dk okuma

Background check, bir adayın özgeçmişinde ve mülakatta söylediklerinin doğru olup olmadığını, işe başlamadan önce kontrol etmektir. Amaç adayın hayatını araştırmak değil, beyanlarını doğrulamak ve pozisyonla ilgili riskleri görmektir. Bu rehberde neden önemli olduğunu gerçek vakalarla, nasıl yapılacağını ve yasal sınırlarını anlatıyoruz.

Neden önemli? Gerçek vakalar

  • Yahoo, 2012: Yeni CEO Scott Thompson’ın şirket belgelerinde muhasebe ve bilgisayar bilimi diploması yazıyordu. Bir yatırımcı okulla iletişime geçti ve okulun bilgisayar bilimi diploması vermeye ancak Thompson mezun olduktan dört yıl sonra başladığını ortaya koydu. Thompson göreve gelişinin dördüncü ayında ayrıldı.
  • KnowBe4, 2024: Bir güvenlik şirketi, uzaktan yazılım mühendisi olarak işe aldığı kişinin çalıntı bir ABD kimliği ve yapay zekâyla değiştirilmiş bir fotoğraf kullanan, Kuzey Kore bağlantılı bir operatör olduğunu ancak gönderdiği bilgisayara zararlı yazılım yüklenmeye başlanınca fark etti. Aday birden fazla görüntülü mülakatı ve standart kontrolleri geçmişti.
  • Girişimler, 2025: Bir yazılım mühendisinin aynı anda birkaç girişimde tam zamanlı çalıştığı, kurucuların deneyimlerini sosyal medyada karşılaştırmasıyla ortaya çıktı; mühendis daha sonra bunu kabul etti.

Ortak ders: diplomalar, iş geçmişi ve hatta kimlik, kâğıt üzerinde ya da kısa bir görüntülü görüşmede ikna edici görünebilir. Bağımsız kaynaklardan yapılan basit bir doğrulama çoğu zaman yeterlidir.

Background check neyi kontrol eder?

  • Kimlik: Aday gerçekten söylediği kişi mi?
  • Eğitim: Diploma, bölüm ve mezuniyet yılı doğru mu?
  • İş geçmişi: Söylenen şirketlerde, söylenen tarihlerde ve unvanla çalışmış mı?
  • Lisans ve sertifikalar: Mesleki belgeler geçerli mi?
  • Referanslar: Referans gerçekten o kişi mi, gerçekten o şirkette mi?
  • Pozisyonla ilgili riskler: Örneğin bakım personeli adayının bakacağı insanları aşağılayan açık paylaşımları ya da finans pozisyonunda bir yaptırım listesi kaydı.

Neyi kontrol etmemelidir?

Bir bilginin internette açık olması, onu işe alım kararında kullanma hakkı vermez. Aşağıdakiler araştırma ve değerlendirme dışında kalmalıdır:

  • Sağlık, din, mezhep, etnik köken, siyasi görüş, sendika veya dernek üyeliği, cinsel hayat gibi özel nitelikli kişisel veriler.
  • Adayın ailesi, ilişkileri, ev adresi ve pozisyonla ilgisi olmayan özel hayatı.
  • Hamilelik, evlilik planı gibi ayrımcılığa yol açabilecek bilgiler.
  • Kapalı hesaplara sahte profille erişmek, adayın izni olmadan kapalı gruplara girmek.
Adli sicil kaydı da özel nitelikli kişisel veridir. Yalnızca kanunun öngördüğü ya da pozisyonun açıkça gerektirdiği durumlarda istenebilir. Kurumunuzda bunu uygulamadan önce hukuk danışmanınıza sorun.

Türkiye’de yasal çerçeve

  • KVKK (6698): Kişisel veriler ancak kanundaki şartlardan biri varsa işlenebilir (md. 5); özel nitelikli veriler için şartlar daha sıkıdır (md. 6). Adaya hangi verinin, hangi amaçla, ne kadar süre işleneceği önceden anlatılmalıdır (aydınlatma yükümlülüğü, md. 10). Aday verilerine erişme ve düzeltilmesini isteme hakkına sahiptir (md. 11).
  • Orantılılık: Yalnızca pozisyonla ilgili ve gerekli olan bilgi toplanır. Bir yazılım geliştirici ile bir veznedar için aynı kapsam uygun değildir.
  • Ayrımcılık yasağı: 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu işe alım sürecinde ayrımcılığı yasaklar; İş Kanunu’nun 5. maddesi de eşit davranma ilkesini düzenler.
  • Saklama: İşe alınmayan adayların verileri amaç ortadan kalkınca silinmeli ya da anonimleştirilmelidir.

Bu bölüm genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Tarama politikanızı bir hukukçuyla birlikte belirleyin.

Adım adım süreç

  1. Kapsamı belirleyin: Pozisyonun riskine göre neyin kontrol edileceğini yazılı hâle getirin.
  2. Adayı bilgilendirin: Hangi bilgilerin, hangi kaynaklardan kontrol edileceğini başvuru aşamasında açıkça söyleyin.
  3. Beyanları alın: Adaydan diploma, iş geçmişi ve referansları yazılı olarak isteyin; doğrulama bu beyanlar üzerinden yapılır.
  4. Bağımsız kaynaklardan doğrulayın: Belgeyi adayın gönderdiği kopyadan değil, kaynağından kontrol edin. Ayrıntılar için özgeçmiş doğrulama rehberimize bakın.
  5. Bulguları kaydedin: Her bulgu için kaynak, tarih ve pozisyonla ilgisini yazın.
  6. Adaya cevap hakkı verin: Bir tutarsızlık bulduğunuzda karar vermeden önce adaya sorun. İsim benzerliği ya da kayıt hatası olabilir.
  7. Verileri silin: Süreç bitince gereksiz verileri saklamayın.

Uzaktan çalışmada kimlik doğrulama

KnowBe4 vakası, uzaktan işe alımda kimlik sahteciliğinin gerçek bir risk olduğunu gösterdi. Şirketin kendi açıklamasından çıkan dersler:

  • Görüntülü görüşmeleri kamera açık ve canlı yapın; fotoğrafın değiştirilmiş olabileceğini unutmayın.
  • Kimlik belgesindeki bilgilerle iş geçmişi, referanslar ve iletişim bilgilerinin tutarlı olup olmadığına bakın.
  • Şirket ekipmanının gönderileceği adresin adayın beyan ettiği adresle uyuşup uyuşmadığını kontrol edin.
  • İşe başladıktan sonra da yeni hesapların ilk günlerdeki hareketlerini izleyin; erken uyarı çoğu zaman teknik ekipten gelir.
İpucu: Background check’i adaya karşı bir soruşturma gibi değil, adayın kendi beyanlarını teyit etme süreci gibi kurgulayın. Dürüst adaylar için hızlı ve şeffaf bir süreç, kurumun güvenilirliğini de artırır.

Şirket ve tedarikçi tarafında aynı ilkeyi due diligence rehberimizde anlatıyoruz.

Kaynaklar: WBUR (Yahoo) · KnowBe4 · TechCrunch (2025)

Öğrendiklerini dene
Gerçek fotoğraflarla hazırlanmış OSINT görevlerini çöz, liderlik tablosunda yüksel.
Görevlere git

Sık sorulan sorular

Background check yasal mı?

Adayın bilgisi dahilinde, işle ilgili ve ölçülü yapıldığında evet. Kişisel veriler KVKK’ya uygun işlenmeli; işle ilgisi olmayan özel hayat araştırılmamalıdır.

Background check’te neler doğrulanır?

Genellikle kimlik, eğitim, iş geçmişi, referanslar, mesleki lisanslar ve işle ilgili riskler; yani adayın kendi beyan ettikleri.

Background check ile due diligence arasındaki fark nedir?

Background check bir kişiyi, due diligence ise bir şirketi ya da yatırımı inceler. Yöntemleri büyük ölçüde benzerdir: beyanları kayıtlarla karşılaştırmak.

Diğer rehberler

Due DiligenceFININT

Gerçek Sahip (UBO) Nasıl Bulunur? Paravan Şirketler ve Yaptırım Taraması

Bir şirketin arkasında gerçekte kimin olduğunu bulmak: sahiplik zinciri, vekil hissedarlar, paravan yapının işaretleri, isimlerin farklı yazılışları ve yaptırım listelerinde doğru tarama.

8 dk okuma18 Kasım 2026
Due DiligenceFININT

Şirket Sicili Nasıl Araştırılır? Ticaret Sicil Gazetesi, MERSİS ve Yabancı Siciller

Bir şirketin kuruluş tarihini, ortaklarını, yöneticilerini ve adres geçmişini resmi kayıtlardan bulmak: Ticaret Sicil Gazetesi, MERSİS, e-Devlet, Companies House ve OpenCorporates.

7 dk okuma18 Kasım 2026
GEOINTDoğrulama

Gölgeden Saat ve Tarih Bulma: SunCalc ile Kronolokasyon Rehberi

Bir fotoğrafın hangi saatte ve hangi mevsimde çekildiğini gölgelerden bulmak: güneşin yönü ve yüksekliği, gölge boyu hesabı, SunCalc kullanımı ve sık yapılan hatalar.

7 dk okuma18 Kasım 2026
Due DiligenceWeb

Alan Adı ve Web Sitesi Araştırması: WHOIS, DNS ve Sertifika Kayıtları

Bir web sitesinin ne zaman kurulduğunu, kime ait olabileceğini ve hangi sitelerle bağlantılı olduğunu bulmak: WHOIS ve RDAP, geçmiş kayıtlar, DNS, SSL sertifikaları, ters IP ve ortak izleme kodları.

7 dk okuma18 Kasım 2026
Due DiligenceDoğrulama

Diploma, Referans ve İş Geçmişi Nasıl Doğrulanır? Özgeçmiş Doğrulama Rehberi

Özgeçmişteki diploma, sertifika, iş geçmişi ve referansları açık ve resmî kaynaklarla doğrulamak: barkodlu belgeler, ticaret sicili, web arşivi, sahte referans işaretleri ve şirket beyanlarında aynı yöntem.

8 dk okuma16 Kasım 2026
AramaBaşlangıç

Google Dorking: Gelişmiş Arama Operatörleriyle OSINT

site:, filetype:, intitle:, tırnak ve tarih operatörleriyle arama motorlarından çok daha fazlasını çıkarın. Belge, şirket, kullanıcı adı, konum ve denizcilik için hazır dork kütüphanesi.

9 dk okuma14 Kasım 2026
ArşivDoğrulama

Silinen İçeriği Bulmak: Wayback Machine ve Web Arşivleri Rehberi

Silinmiş ya da değiştirilmiş web sayfalarının eski hâllerini bulmak: Wayback Machine, archive.today ve ulusal arşivler. Bir sitenin geçmişini okumak, arşivleme ve sınırlar.

6 dk okuma14 Kasım 2026
RaporlamaBaşlangıç

OSINT Raporu Nasıl Yazılır? Bulgu, Kanıt ve Güven Seviyesi

Açık kaynak araştırmasının sonucunu okunur ve doğrulanabilir bir rapora dönüştürmek: rapor yapısı, kanıt kaydı, arşivleme, güven seviyesi dili ve CTF write-up’ı yazma ipuçları.

6 dk okuma14 Kasım 2026
DenizcilikGEOINT

Gemi Takibi ile OSINT: IMO, MMSI, AIS ve Gölge Filo Rehberi

Açık kaynaklarla gemi takibi: IMO ve MMSI farkı, AIS verisi ve sınırları, gemi kimliğini doğrulama, uydu görüntüsünde gemi ölçme, gölge filo ve yaptırım veri tabanları.

6 dk okuma13 Kasım 2026
Due DiligenceFININT

Due Diligence Nedir? OSINT ile Şirket ve Aday Doğrulama Rehberi

Due diligence nedir, ne zaman yapılır? Açık kaynaklarla tedarikçi ve şirket doğrulama, kırmızı bayraklar ve KVKK’ya uygun işe alım öncesi aday taraması için adım adım rehber.

6 dk okuma13 Kasım 2026
OSINTBaşlangıç

OSINT Nedir? Açık Kaynak İstihbaratına Başlangıç Rehberi

OSINT (açık kaynak istihbaratı) nedir, nerelerde kullanılır, nasıl öğrenilir? İstihbarat döngüsü, temel beceriler, etik ve hukuki sınırlar ile başlangıç için yol haritası.

4 dk okuma12 Kasım 2026
GEOINTGeolocation

Fotoğraftan Konum Bulma (Geolocation): Adım Adım Rehber

Bir fotoğrafın nerede çekildiğini bulmanın yöntemi: meta veri kontrolü, görseldeki ipuçlarını okuma, tersine görsel arama, harita ve sokak görünümüyle daraltma ve doğrulama.

4 dk okuma12 Kasım 2026
Görsel AnalizIMINT

Tersine Görsel Arama Rehberi: Google Lens, Yandex, Bing ve TinEye

Tersine görsel arama nedir, ne işe yarar? Google Lens, Yandex Görseller, Bing Visual Search ve TinEye’nin güçlü yanları ve daha iyi sonuç almak için pratik ipuçları.

3 dk okuma12 Kasım 2026
Görsel AnalizKişisel Güvenlik

Fotoğraf Meta Verisi (EXIF) Nedir? Nasıl Görülür ve Nasıl Silinir?

Fotoğraflarınızda gizlenen EXIF meta verisi nedir, hangi bilgileri (konum, tarih, cihaz) taşır? Telefon ve bilgisayarda nasıl görülür, paylaşmadan önce nasıl silinir ve OSINT’te nasıl kullanılır?

3 dk okuma12 Kasım 2026
SOCMINT

Kullanıcı Adından İz Sürmek: SOCMINT’e Giriş Rehberi

Tek bir kullanıcı adından başlayarak açık kaynaklarda araştırma yapmanın yöntemi: kullanıcı adı taraması, eşleşmeleri doğrulama, pivot teknikleri, arşivler ve etik sınırlar.

3 dk okuma12 Kasım 2026
GEOINTUydu

Uydu Görüntüsü Nasıl Okunur? Ücretsiz Uydu Kaynakları Rehberi

Ücretsiz uydu görüntüsü kaynakları (Sentinel, Landsat, NASA Worldview, Google Earth) ve uydu görüntüsü okumanın temelleri: çözünürlük, tarih, gölgeler, sahte renk ve değişim tespiti.

3 dk okuma12 Kasım 2026
DoğrulamaGörsel Analiz

Sahte Haber ve Görsel Doğrulama: 5 Adımda Kontrol Rehberi

Sosyal medyada gördüğünüz bir fotoğraf veya videonun gerçek olup olmadığını 5 adımda kontrol edin: kaynak, ilk yayın, konum, zaman ve bağlam. Yapay zekâ ile üretilmiş görseller için ipuçları.

3 dk okuma12 Kasım 2026